Краток преглед на правните аспекти и политиките во поглед на регулирањето на дезинформациите во Северна Македонија

Концептуалната поставеност на дезинформациите и лажните вести опфаќа прилично широк и развиен дијапазон. Иако македонскиот нормативен систем нема усвоена дефиниција за оваа појава, постои генералем консензус околу оперативното значење на терминот, која повеќе или помалку се поклопува со дефиницијата од речникот Кембриџ: невистинити информации кои се шират со намера да ги наведат луѓето да веруваат во невистини.

Иако намерата е еден од клучните елементи за утврдување на вина во кривично-правниот систем, инкриминацијата на создавањето и ширињето на дезинформации е индиректна. Ова значи дека иако не постои посебно кривично дело поврзано со ширење на лажни вести, Кривичниот закон во материјална смисла може да овозможи кривичен прогон за активности од ваков карактер. Ова прашање посебно се актуелизраше откако започна пандемијата на корона вирусот, а во јавноста беа објавени информации и за неколку поднесоци до јавното обвинителство поврзани со оваа тематика. Сепак, дел од обвинителите се иззедоа од понатамошно постапување,сметајќи дека ваквите правни основи не се доволни. Одговорноста може да се лоцира по неколку осново. Така на пример, постојат кривични дела како Член 205 став 5 вели :Тој што ќе ја загрози сигурноста на друг со лажна закана за пренесување или со ширење на невистинити тврдења за постоење на неизлечлива заразна болест ќе се казни со парична казна или затвор до шест месеца. Следната инкриминација е поврзана со дела на говор на омраза и во Членот 394 г се наведува дека: Тој што преку компјутерски систем во јавноста шири расистички и ксенофобичен пишан материјал, слика или друга репрезентација на идеја или теорија која помага, промовира или поттикнува омраза, дискриминација или насилство, против кое било лице или група, врз основа на пол, раса, боја на кожа, род, припадност на маргинализирана група, етничка припадност, јазик, државјанство, социјално потекло, религија или верско уверување, други видови уверувања, образование, политичка припадност, личен или општествен статус, ментална или телесна попреченост, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба, или на која било друга основа предвидена со закон или со ратификуван меѓународен договор, ќе се казни со затвор од една до пет години.

Реално, проблемот со дезинформациите е многу постар од пандемијата.

Формулацијата „ширење на лажни вести“ која е најтесно поврзана со дезинформациите посебно е актуелизирана во летото 2016та заради претседтелските избори во САД, но локализирано во Велес. Сторијата за момчињата од Велес која ја промовираше реномираниот „Гардијан“ брзо го обиколи светот, но македонската легислатива не претрпе поголеми интервенции иако имаше сериозни политички иницијативи, инспирирани пред се од извештајот за напредокот на земјата за 2020 година на Европската комисија. Во извештајот меѓу другото се вели дека „Од суштинско значење е да се продолжи со поддршка на плурализмот во медиумите, промовирањето професионализам, непристрасно известување и истражувачко новинарство и градење отпорност за ефикасна борба против дезинформациите“ а во таа насока од земјата во наредната година меѓу другото, се очекува да ги зголеми напорите за борба против дезинформациите и градење флексибилност на медиумите. Во таа насока, Владата воведе акциски план за борба против дезинформациите и започна процес за подобрување на медиумската писменост во образовниот систем. И двата процеси се во рана фаза. Од друга страна, акцискиот план не беше примен со воодушевување, а дел од медиумите реагираа дека се плашат од потенцијална цензура.

Еден од клучните проблеми во земјава моментално е фактот што Интернет-медиумите не се регулирани со закон. Предложено е воспоставување механизам за саморегулација. Во декември 2019 година, Здружението на новинари и Советот за етика во медиумите воспоставија регистар на мрежни медиуми (promedia.mk) кој е доброволен и поставува низа минимални стандарди. Саморегулацијата беше алтернативата на законската регулација во Законот за медиуми кој првично имаше за цел да ги опфати и т.н. електронски публикации (интернет-порталите), но истото не се случи под притисок на експертската и меѓународната јавност. Иако целта на таквото решение беше унапредување на слободата на медиумите, во пракса злоупотребата е многу поголема,а регуларните медиуми и нивните уредници се во многу понеповолна положба и подлежат на порестриктивни мерки.

Друг клучен проблем од правна природа поврзан со инкриминацијата на дезинформациите, нивното создавање и ширење, е природата на актерите и намената за која се создаваат.

 

Оваа статија е поддржана од страна на Фондацијата Метаморфозис и Techsoup. Гледиштата изразени во оваа публикација се на авторот и не ги одразуваат секогаш гледиштата на Фондацијата Метаморфозис и Techsoup и C3I.

Текстот е преземен од: Cyber Security, Corporate Security and Crisis Management Initiative

Сподели:

28879
meta tim sliki-02.jpg

д-р

Весна

Попоска

Авторот е универзитетски професор и независен аналитичар

Останати блог текстови

"Дигитализација во РСМ во 2022 година: Далеку се услугите со еден клик, цената за тоа ја плаќаат граѓаните" - Новинска агенција Мета.мк

05.01.2023

Фото: Илустрација: Фисник Џелили/Порталб.мк во Canva Предизвикот со кој продолжува да се соочува Северна Македонија се реформите во областа на дигитализацијата, поточно напредокот за да биде во чекор со најновите случувања за подобрување на животот на граѓаните, нудејќи им квалитетни, брзи и ефикасни услуги. Во време кога светот и западните земји секој ден се повеќе […]

„ЗОШТО Е ВАЖНА ДИГИТАЛИЗАЦИЈАТА ВО РСМ? ДАНИЛОВСКА: ПРИДОБИВКИТЕ СЕ ОГРОМНИ...“ - KDPolitik.com

22.11.2022

“Придобивките за граѓаните од користењето на електронски услуги, наместо да ги чекаат на шалтер, се бројни…” истакнува Јосифовска Даниловска. Shkruan: Enis Shaqiri Пишува: Енис Шаќири Дигитализацијата и дигиталната трансформација во последните години се меѓу главните приоритети за Владата на Република Северна Македонија и единиците на локалната самоуправа. Според анализата на Фондацијата „Фридрих Нojmан“ и „Метаморфозис“ […]

Со отворање на изложба, започна иницијативата „Проѕирниот човек“ на Гете-институтот и Фондацијата „Метаморфозис“

25.10.2022

Фото: Meta.mk. Со отворање на интерактивната изложба „What the future wants“ во Јавна соба во Скопје денеска беше означен почетокот на иницијативата „Проѕирниот човек“ која ја спроведува Гете-институтот Скопје во соработка со Фондацијата „Метаморфозис“, со цел промовирање на медиумските и информативните вештини на помладата генерација и нивната околина – родители, наставниците и сите други заинтересирани […]

Петровска од УВМК: Дигитализацијата на матичните книги се очекува да биде целосно завршена до крајот на 2023 година

03.10.2022

Кристина Петровска фото: Порталб.мк Кристина Петровска од Управата за водење на матичните книги во интервју за Порталб.мк зборува за дигитализацијата на матичните книги, сертификатите со неточни податоци, како и за електронските услуги на оваа институција. Таа вели дека до крајот на 2023 година се очекува да заврши дигитализацијата на сите матични книги. Колкав е процентот […]

Меркочи од „Доста е“: Дигитализацијата на јавните услуги во Албанија го зголеми нивниот квалитет

28.09.2022

Алдо Меркочи, фото: Фисник Џелили/Порталб.мк Современиот предизвик со кој се соочуваат земјите на Западен Балкан е дигитализацијата на јавните услуги. Албанија во споредба со другите земји од регионот води во овој процес. Дигиталната револуција на Албанија што започна во 2013 година, тогаш вклучуваше само 14 електронски услуги, додека денес опфаќа 1.225. Преведено во проценти, ова […]

Алити: Процесот на реорганизација на државната администрација се очекува да заврши во 2024 година

28.09.2022

Во интервју за Порталб.мк, министерот за информатичко општество и администрација, Адмирим Алити, зборува за процесот на реорганизација на јавната администрација во Северна Македонија, за неодамнешните сајбер напади на веб-страниците на министерствата, дигиталната агенција и дигиталниот идентитет. Според него, процесот на реорганизација на администрацијата се очекува да заврши во 2024 година. Алити вели дека работат на […]